Strona główna Porady Procedury AML i rejestr CRBR – jak uchronić firmę i zarząd przed...

Procedury AML i rejestr CRBR – jak uchronić firmę i zarząd przed karami finansowymi oraz blokadą rachunku?

0
56

Spółka realizuje przelewy, terminowo reguluje podatki i od lat korzysta z tego samego rachunku bankowego. Nagle otrzymuje prośbę o przedstawienie dokumentów właścicielskich oraz wyjaśnienie, kto faktycznie kontroluje przedsiębiorstwo. Przyczyną może być rozbieżność między danymi banku a informacjami ujawnionymi w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR). Nieaktualne dane lub brak możliwości wyjaśnienia struktury właścicielskiej mogą utrudnić korzystanie z usług bankowych, a poważne zaniedbania w obowiązkach AML mogą prowadzić do sankcji finansowych.

Dla zarządu najważniejsze jest rozróżnienie dwóch obowiązków: prawidłowego zgłaszania beneficjentów rzeczywistych do CRBR oraz wdrożenia procedur przeciwdziałania praniu pieniędzy w przedsiębiorstwach mających status instytucji obowiązanej. Choć oba wynikają z tej samej ustawy, nie dotyczą wszystkich firm w identycznym zakresie.

Dlaczego bank interesuje się strukturą właścicielską spółki, która od lat prowadzi działalność?

Dla wielu przedsiębiorców weryfikacja AML kojarzy się z kontrolą podejrzanych przelewów lub działalnością podmiotów finansowych. Tymczasem banki mają obowiązek identyfikować klientów, ustalać ich beneficjentów rzeczywistych i analizować ryzyko związane z obsługiwanymi relacjami gospodarczymi.

Weryfikacja nie kończy się w momencie otwarcia rachunku. Bank może aktualizować informacje również podczas wieloletniej współpracy, szczególnie gdy zmienia się struktura udziałowców, sposób prowadzenia działalności albo charakter transakcji.

Wyobraźmy sobie spółkę z o.o., której większościowy pakiet udziałów został sprzedany zagranicznemu inwestorowi. Zmiana została odpowiednio udokumentowana, jednak zarząd nie zaktualizował informacji o beneficjentach rzeczywistych.

Podczas okresowej weryfikacji bank prosi o aktualną strukturę właścicielską i dokumenty pozwalające zidentyfikować osoby sprawujące rzeczywistą kontrolę nad przedsiębiorstwem.

Przedstawione informacje nie odpowiadają danym widniejącym w CRBR.

Taka rozbieżność nie oznacza automatycznie popełnienia przestępstwa, blokady rachunku ani konieczności zakończenia współpracy przez bank. Instytucja finansowa ma jednak obowiązek podjąć czynności wyjaśniające i odpowiednio ocenić sytuację klienta.

Jeżeli nie może zastosować wymaganych środków bezpieczeństwa finansowego, w określonych przypadkach nie może przeprowadzać transakcji lub kontynuować stosunków gospodarczych.

Dla przedsiębiorstwa oznacza to, że aktualność informacji właścicielskich ma nie tylko znaczenie formalne, ale również praktyczne.

CRBR – obowiązek, o którym łatwo zapomnieć po zmianach w spółce

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych służy identyfikowaniu osób fizycznych, które ostatecznie sprawują kontrolę nad określonymi podmiotami.

Do zgłaszania danych zobowiązane są między innymi spółki z o.o., spółki jawne, komandytowe, komandytowo-akcyjne, proste spółki akcyjne i określone spółki akcyjne. Obowiązek dotyczy także innych podmiotów wymienionych w ustawie, w tym fundacji i stowarzyszeń podlegających wpisowi do KRS.

Samo ujawnienie wspólników w KRS nie zastępuje zgłoszenia beneficjentów rzeczywistych do CRBR.

Kto jest beneficjentem rzeczywistym, gdy udziały należą do innej spółki?

W prostej strukturze właścicielskiej ustalenie beneficjenta rzeczywistego może być stosunkowo łatwe.

Przykładowo osoba fizyczna posiadająca 70% udziałów w spółce z o.o. zazwyczaj będzie spełniać kryteria pozwalające uznać ją za beneficjenta rzeczywistego.

Sytuacja komplikuje się, gdy wspólnikiem polskiej spółki jest inna spółka, a jej udziały należą do kolejnych podmiotów krajowych lub zagranicznych.

W takim przypadku trzeba przeanalizować całą strukturę własności i kontroli, a nie ograniczać się do pierwszego poziomu udziałowców.

Znaczenie mają między innymi bezpośrednie i pośrednie uprawnienia do ponad 25% udziałów lub głosów oraz inne okoliczności pozwalające wywierać decydujący wpływ na przedsiębiorstwo.

Sprawdź także:  Zabezpieczenie domu przed wilgocią

Nie zawsze można więc ustalić beneficjenta rzeczywistego wyłącznie na podstawie procentowej struktury udziałów.

W określonych, ustawowo opisanych sytuacjach, gdy mimo udokumentowanych czynności nie można ustalić osoby sprawującej rzeczywistą kontrolę i nie występują przesłanki podejrzeń, zastosowanie znajdują zasady identyfikowania osoby zajmującej wyższe stanowisko kierownicze.

Nie jest to jednak rozwiązanie, które można stosować automatycznie tylko dlatego, że analiza struktury kapitałowej jest skomplikowana.

14 dni na aktualizację CRBR – kiedy zaczyna biec termin?

Jednym z najczęstszych błędów jest oczekiwanie na zakończenie wszystkich formalności rejestrowych, mimo że zmiana danych podlegających zgłoszeniu nastąpiła wcześniej.

W przypadku nowych podmiotów zasadniczy termin pierwszego zgłoszenia do CRBR wynosi 14 dni roboczych od wpisu do KRS.

Aktualizację danych należy natomiast przeprowadzić zasadniczo w ciągu 14 dni od zdarzenia powodującego zmianę, z uwzględnieniem charakteru wpisu do KRS i ustawowych zasad obliczania terminów.

Zdarzenie

Podstawowa zasada

Rejestracja nowego podmiotu podlegającego CRBR

Zasadniczo 14 dni roboczych od wpisu do KRS

Zmiana beneficjenta rzeczywistego

Zasadniczo 14 dni od właściwego zdarzenia

Zmiana danych zgłaszanych do CRBR

Konieczność aktualizacji w ustawowym terminie

Zmiana struktury udziałów bez zmiany beneficjenta

Wymaga oceny, czy zmieniły się informacje podlegające zgłoszeniu

Za brak wymaganego zgłoszenia, nieterminową aktualizację lub przekazanie danych niezgodnych ze stanem faktycznym podmiot może zostać ukarany administracyjną karą pieniężną do 1 mln zł.

Nie oznacza to automatycznie zastosowania maksymalnej sankcji przy każdym spóźnieniu.

Zgłoszenie CRBR musi zostać podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentacji podmiotu. Nie można go skutecznie powierzyć zwykłemu pełnomocnikowi zamiast osoby uprawnionej.

W przypadku skomplikowanych struktur właścicielskich doradztwo prawne dla spółek może pomóc w przeanalizowaniu uprawnień korporacyjnych, identyfikacji rzeczywistej kontroli i przygotowaniu dokumentów potwierdzających prawidłowość zgłoszenia.

Nie każda firma musi mieć procedurę AML. Kiedy powstaje taki obowiązek?

Jednym z najważniejszych rozróżnień w przepisach jest różnica między podmiotem zobowiązanym do zgłoszenia beneficjenta rzeczywistego a instytucją obowiązaną w rozumieniu ustawy AML.

Spółka prowadząca zwykłą działalność produkcyjną może podlegać obowiązkowi zgłoszenia CRBR, ale nie musi z tego powodu wdrażać wewnętrznej procedury AML.

Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorstwa wykonującego działalność objętą art. 2 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Do instytucji obowiązanych należą między innymi:

  • Banki, instytucje płatnicze i wybrane podmioty finansowe.
  • Określone przedsiębiorstwa świadczące usługi księgowe.
  • Agenci nieruchomości w zakresie wskazanym w ustawie.
  • Kantory i podmioty prowadzące określone usługi wymiany walut.
  • Wybrane podmioty świadczące usługi związane ze spółkami lub trustami.
  • Przedsiębiorcy realizujący określone transakcje gotówkowe o wartości objętej ustawą.

Katalog instytucji obowiązanych jest szerszy i obejmuje także podmioty prowadzące określone rodzaje działalności zawodowej i finansowej.

Nie należy jednak zakładać, że każda firma leasingowa, każde biuro doradcze czy każda agencja automatycznie podlega identycznym wymogom. O statusie instytucji obowiązanej przesądzają konkretne kryteria ustawowe oraz rzeczywiście wykonywana działalność.

Po ustaleniu takiego statusu przedsiębiorstwo powinno przeanalizować obowiązki w zakresie oceny ryzyka, identyfikacji klientów, stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, szkoleń i dokumentacji.

Sprawdź także:  Jak literatura o urbanistyce kształtuje nasze miasta?

Procedura AML – dlaczego sam dokument w firmowym segregatorze nie wystarczy?

Przedsiębiorcy często traktują wdrożenie AML jako jednorazowe przygotowanie wewnętrznego regulaminu.

Tymczasem art. 50 ustawy AML wymaga, aby procedura odpowiadała charakterowi, rodzajowi i rozmiarowi działalności instytucji obowiązanej. Powinna być także na bieżąco weryfikowana i aktualizowana, gdy pojawia się taka potrzeba.

Oznacza to, że dokument skopiowany z innej firmy może nie spełniać swojej funkcji.

Innych zasad identyfikowania ryzyka potrzebuje podmiot obsługujący stałych krajowych klientów, a innych przedsiębiorstwo realizujące złożone transakcje międzynarodowe lub współpracujące z kontrahentami o podwyższonym profilu ryzyka.

Ocena ryzyka klienta i środki bezpieczeństwa finansowego

Instytucja obowiązana musi identyfikować i oceniać ryzyko związane z praniem pieniędzy oraz finansowaniem terroryzmu.

Znaczenie mają między innymi charakter klienta, struktura właścicielska, rodzaj świadczonych usług, obszary geograficzne oraz sposób przeprowadzania transakcji.

Ocena ryzyka instytucji powinna być udokumentowana i aktualizowana w razie potrzeby, nie rzadziej jednak niż co dwa lata.

Odrębnym zagadnieniem pozostaje ocena ryzyka konkretnego klienta i stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego.

Mogą one obejmować identyfikację klienta, weryfikację jego tożsamości, ustalenie beneficjenta rzeczywistego oraz monitorowanie stosunków gospodarczych.

W określonych sytuacjach konieczne jest także ustalenie źródła pochodzenia środków lub zastosowanie wzmożonych środków bezpieczeństwa.

Nie każda transakcja wymaga identycznego zakresu weryfikacji. Działania powinny odpowiadać ustalonemu ryzyku i właściwym przepisom.

Kto odpowiada za AML w zarządzie?

W instytucji obowiązanej konieczne jest odpowiednie przypisanie odpowiedzialności za realizację obowiązków wynikających z ustawy.

Przepisy przewidują wyznaczenie kadry kierowniczej odpowiedzialnej za ich wykonywanie, a w przypadku zarządu wieloosobowego – członka zarządu odpowiedzialnego za wdrażanie obowiązków AML.

Niezbędne jest również zapewnienie właściwych kompetencji pracownikom zajmującym się oceną klientów i analizą transakcji.

Szkolenia powinny odpowiadać wykonywanym zadaniom, a nie ograniczać się do podpisania listy obecności.

Równie istotne jest prowadzenie dokumentacji potwierdzającej faktyczne wykonywanie procedur. Podczas kontroli samo przedstawienie regulaminu może okazać się niewystarczające, jeżeli firma nie potrafi wykazać, jak stosowała go w konkretnych sytuacjach.

Z tego względu wdrożenie procedur AML powinno obejmować nie tylko opracowanie dokumentów, ale również dostosowanie procesów identyfikacji klientów, oceny ryzyka i wewnętrznego podziału odpowiedzialności do działalności przedsiębiorstwa.

Kontrola GIIF i sankcje – jakie zaniedbania mogą kosztować firmę najwięcej?

Dla instytucji obowiązanej ryzyko nie ogranicza się do braku wewnętrznej procedury AML.

Podczas kontroli prowadzonej przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej lub inne uprawnione organy weryfikowane może być również to, czy przedsiębiorstwo prawidłowo stosuje przyjęte zasady.

Nieprawidłowości mogą obejmować brak aktualnej oceny ryzyka, niewystarczającą identyfikację beneficjentów rzeczywistych, nieprowadzenie wymaganej dokumentacji, zaniedbania szkoleniowe czy naruszenie obowiązków przekazywania informacji.

Ustawa przewiduje sankcje administracyjne, których rodzaj i wysokość zależą od charakteru naruszenia oraz statusu instytucji obowiązanej. W określonych przypadkach mogą one obejmować wysokie kary finansowe, publikację informacji o naruszeniu, a nawet ograniczenia dotyczące prowadzonej działalności.

Nie można jednak utożsamiać każdego uchybienia z automatycznym nałożeniem maksymalnej kary.

Sprawdź także:  Warszawski rynek mieszkaniowy — jak ocenić potencjał inwestycji na lata

Dla przedsiębiorstwa równie dotkliwe mogą okazać się konsekwencje organizacyjne: konieczność pilnego uzupełnienia dokumentacji, zmiany procedur lub wyjaśniania nieprawidłowości przed organem nadzorczym.

Czy błędne dane w CRBR mogą spowodować blokadę rachunku bankowego?

Sama rozbieżność w CRBR nie stanowi automatycznej podstawy do zablokowania rachunku.

Bank powinien podjąć działania zmierzające do wyjaśnienia niezgodności i zweryfikowania informacji o beneficjencie rzeczywistym.

Jeżeli nie może zastosować wymaganych środków bezpieczeństwa finansowego, może być zobowiązany do odmowy przeprowadzenia określonych transakcji lub zakończenia relacji gospodarczej.

Odrębnym mechanizmem jest ustawowe wstrzymanie transakcji lub blokada rachunku związane z podejrzeniem prania pieniędzy albo finansowania terroryzmu.

W określonej procedurze AML instytucja obowiązana może być zobowiązana do powstrzymania się od realizacji transakcji przez okres nieprzekraczający 96 godzin od przekazania zawiadomienia. Prokurator może następnie, po spełnieniu ustawowych warunków, wydać postanowienie o wstrzymaniu transakcji lub blokadzie rachunku na przewidziany prawem okres, zasadniczo nie dłuższy niż sześć miesięcy.

Nie należy jednak przedstawiać tych mechanizmów jako bezpośredniej sankcji za spóźnioną aktualizację CRBR.

To różne sytuacje prawne, które wymagają odrębnej oceny.

Pięć pytań, które zarząd powinien zadać przed kontrolą AML

Nawet jeżeli firma posiada już komplet dokumentów, warto sprawdzić, czy odpowiadają one rzeczywistemu sposobowi prowadzenia działalności.

  1. Czy dane w CRBR odpowiadają aktualnej strukturze właścicielskiej?

Należy przeanalizować zmiany udziałowców, uprawnienia kontrolne i dokumenty korporacyjne, również w przypadku bardziej złożonych struktur.

  1. Czy przedsiębiorstwo prawidłowo ustaliło swój status w świetle ustawy AML?

Obowiązki instytucji obowiązanej zależą od rodzaju wykonywanej działalności i ustawowych kryteriów.

  1. Czy wewnętrzna procedura AML odpowiada rzeczywistym procesom firmy?

Dokument powinien opisywać stosowane sposoby identyfikacji klientów, oceny ryzyka i monitorowania transakcji.

  1. Czy pracownicy wiedzą, jak postępować w przypadku transakcji budzącej wątpliwości?

Ważne są jasno określone odpowiedzialności, zasady zgłaszania nieprawidłowości i odpowiednie szkolenia.

  1. Czy firma potrafi wykazać, że stosuje procedury w praktyce?

Warto sprawdzić kompletność dokumentacji, aktualność ocen ryzyka oraz sposób rejestrowania wykonanych czynności.

Taki przegląd pozwala ustalić, czy procedury rzeczywiście ograniczają ryzyko, czy są jedynie formalnym zbiorem dokumentów.

CRBR i AML to nie jednorazowe formalności. Najważniejsza jest aktualność

W wielu spółkach obowiązki związane z CRBR są wykonywane podczas rejestracji działalności, a procedury AML opracowywane na początku współpracy z klientami.

Z czasem zmieniają się jednak struktury udziałowe, zarządy, rodzaje usług i profile ryzyka kontrahentów.

Jeżeli dokumentacja nie jest regularnie weryfikowana, może przestać odpowiadać rzeczywistej sytuacji przedsiębiorstwa.

Dla zarządu kluczowe znaczenie ma więc nie tylko terminowe zgłoszenie danych, lecz również zapewnienie, że informacje właścicielskie, wewnętrzne procedury i faktyczne działania pracowników pozostają ze sobą spójne.

Przedsiębiorca powinien zadać sobie jedno pytanie: gdyby bank lub organ kontrolny poprosił dziś o dokumenty potwierdzające strukturę właścicielską, ocenę ryzyka i realizację obowiązków AML, czy firma byłaby w stanie przedstawić je bez konieczności pilnego porządkowania dokumentacji?

To właśnie odpowiedź pokazuje, czy przedsiębiorstwo jest przygotowane do weryfikacji – zanim ewentualne nieprawidłowości zaczną wpływać na jego działalność.

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj